CERTAME "O MEU MAR FAVORITO" TEN GAÑADORAS: MARÍA JOSÉ CAO E LUCÍA RIVAS

As gañadoras do certame, María José Cao Miguez e Lucía Rivas Ramos, cos seus obsequios no porto de Burela 

O certame "O meu mar favorito", unha iniciativa resultado da colaboración entre o diario www.cronica3.com e o GALP A Mariña-Ortegal, ten como gañadoras: María José Cao Miguez e Lucía Rivas Ramos.

Tratábase de unir palabra e imaxe para conseguir unha obra de arte. As fotografías de ambiente marítimo debían ser acompañadas dun lema ou dun breve texto alusivo á temática do certame: o mar favorito. As obras presentadas debían publicarse nas redes sociais do xornal www.cronica3.com e a partir dese momento comezaba a participación do público para seleccionar as gañadoras. O traballo de María José Cao fíxose con 173 votos, cos que alcanzou o primeiro lugar, e o presentado por Lucía Rivas recolleu un total de 131, que lle serviron para afianzarse como segunda.

Durante a mañá do día 20 de maio, as gañadoras recolleron os seus respectivos premios nas instalacións de empresa patrocinadora do certame: Conservas Ares, de Fazouro.
O Modelo Burela aplaude a convocatoria do certame e agradece a feliz colaboración de Conservas Ares, www.cronica3.com e GALP A Mariña-Ortegal. Ao mesmo tempo, transmitimos felicitación ás gañadoras e a todas as persoas que participaron no concurso.

Lucía Rivas recolle o premio de mans de Ángel Ares, nas instalacións da empresa Conservas Ares en Fazouro

PORTAS ABERTAS

A profesora Belén Couto no estudio de Radio Burela ao finalizar unha das emisións.
A fotografía é de Lucía Rivas

Belén Couto (*)

A diversidade é unha realidade social derivada da singularidade biolóxica, psicolóxica, social e cultural. Con todo, aínda que temos diferentes estilos de vida, potencialidades, motivacións e intereses, no fondo sempre hai máis cousas -unha esencia- que nos unen.

Agustín Fernández Paz xa o dicía en “Somos iguais, somos diferentes”: Todas as persoas pertencemos a unha mesma raza, a raza humana. Logo, entre nós, o que hai son diferenzas superficiais irrelevantes. Neste mesmo artigo, puxo como exemplo o caso do norteamericano Jesse Owens, que gañara as primeiras medallas de velocidade e de salto na Olimpíada de Berlín, en 1936, xa con Hitler no poder. Cando un periodista lle perguntou se  con aqueles éxitos estaba orgulloso da súa raza, el respondeu: “Claro que estou orgulloso de pertencer á miña raza, a raza humana.”

Polo tanto, claro que temos que sentirnos orgullosos de ser galegos, mais ante todo debemos sentirnos orgullosos de respectar e atender a diversidade.

Queridos amig@s de Proxecto Neo, sentídevos orgullos@s: a iniciativa Proxecto Neo -e todo o Modelo Burela- é un claro exemplo de normalización e inclusión. A quen non lle gusta ter unha xanela aberta á que poder asomarse e contarlle ao mundo as súas vivencias e inquedanzas! Quen non necesitou un día que lle estendan unha man amiga, que o reciban sen preguntas nin formalismos, que lle ofrezan un convite co único compromiso do respecto mutuo e a xenerosidade! Pois o Modelo Burela en xeral, e Proxecto Neo en particular, atende esas necesidades. 

Xusto neste ano 2020 é importante salientar que todo isto non xorde da nada, que é unha continuación de innovación pedagóxica iniciada por Carvalho Calero na cidade de Lugo en 1950. No estilo daquela escola fundada polo empresario Antonio Fernández e o pedagogo de Ferrol, Proxecto Neo e Modelo Burela son un exemplo de levar á práctica unha aposta educativa e un ideario lingüístico moi próximos ao orixinal. Unha resposta educativa que ten en conta a diversidade e que contribúe ao desenvolvemento persoal e social, non só do alumnado, senón da comunidade enteira.

Animádevos a participar como outras e outros xa fixemos. As portas están sempre abertas!

(*) Belén Couto é profesora de Lingua e Literatura no IES Perdouro, onde se ocupa tamén do ensino da materia de Oratoria. Participa nas actividades do Modelo Burela desde o inicio do curso 2019-2020, moi especialmente en tarefas de produción de contidos radiofónicos.

CONCERTO DE ALEX DJIMMY EN BURELA

Coa organización da Asociación Cultura Tabanka, o día 11 de xaneiro celebrouse na antiga Praza de Abastos de Burela un concerto do artista caboverdiano Alex Djimmy. A partir das seis da tarde, ducias de persoas de todas as idades congregáronse no local e seguiron o proceso de preparación do concerto. Ás oito, chegou a primeira das actuacións. Todas as mulleres que interpretan en Burela a música de Cabo Verde uníronse nunha magna formación e ofreceron un magnífico concerto no que se fixeron notar tamén diversas incorporacións de adolescentes e mesmo crianzas.

Pola súa parte, Ivandro Soares e Flávio Almeida contribuíron decisivamente a caldear o ambiente coa interpretación de varias pezas de rap, nalgúns casos en sintonía cun auditorio que os acompañaba facendo coros.

O prato forte da gala, conducida con moito dinamismo por Riziana Fidalgo, chegou cando eran as nove da noite. Álex Djimmy, por momentos só e por momentos acompañado de Eliane Tavares, Érica Mendes e Taísa Gonçalves, cantou diante dun público entregado que coreaba a súas cancións e que, cando o concerto chegaba ao fin, non o deixaba baixar do escenario e pedía que se prolongase o espectáculo.

Unha mostra do ambiente que se viviu no concerto témola no vídeo preparado por Raquel Gómez. Esta fotógrafa asturiana comezou en 2016 un traballo sobre migración e tomou contacto coa comunidade caboverdiana co obxectivo de contribuír ao diálogo intercultural. 

DIÁLOGO ENTRE CULTURAS A TRAVÉS DAS ONDAS RADIOFÓNICAS

Fotocomposición feita no CPI Suárez Marquier con imaxes do momento da emisión radiofónica que uniu Burela e O Rosal
durante a tarde do día 15 de xaneiro de 2020

Como resultado da colaboración entre o Colexio Público Manuel Suárez Marquier do Rosal e o IES Perdouro de Burela, na tarde do día 15 de xaneiro de 2020 alumnado e profesorado dos dous centros educativos estableceron unha ponte de comunicación intercultural a través das ondas radiofónicas.

A primeira toma de contacto realizouse na semana inmediatamente seguinte ao período vacacional. Unha simple comunicación de correo electrónico serviu de documentación básica para a preparación do guión e para a planificación da emisión. Foi unha actividade práctica que contou coa implicación directa de dez alumnos e alumnas, cinco de cada centro educativo. Cos traballos previos xa feitos, entrou en acción o grupo que prepara semanalmente o Proxecto Neo.

Da biografía da alumna Rosario Barra Simpson, de 11 anos, que estuda 6º de Primaria no CPI Suárez Marquier, orixinaria de Namibia, ocupouse a súa colega Ádila Pereira Lopes, chegada a Burela desde a Illa de Santiago, en Cabo Verde. Pola súa parte, Lidiana de Pina (do IES Perdouro) informouse sobre a súa colega Emily Anne Otero Robinson, que chegou do Reino Unido á área metropolitana de Vigo e que agora participa no programa radiofónico "The Famous five" emitido desde o centro educativo do Rosal. Outro tanto fixo o alumno Yorel Ladra, que se mostrou admirado cando soubo que Ciara Milandré Van Wyk, de 14 anos e nacida en Namibia, é capaz de se expresar con fluidez en catro linguas (afrikaans, inglés, galego e español) e que, ademais, está comezando coa aprendizaxe do francés. A comunicación intercultural completouse coa participación de Nira Mateos Ambekar, nacida en Toledo, de pai europeo e nai asiática, coa caboverdiana Taísa Gonçalves; e da arxentina Sydney Rose Karszenbaum, de 15 anos, con Gerson Semedo, que chegou do arquipélago africano en 2017 e que leva só dous cursos no noso sistema educativo.

As "The Famous five" no estudio da radio educativa do CPI Suárez Marquier. Emily Anne, Rosario, Ciara, Nira e Sydney están acompañadas polas súas profesoras Lola (Orientación), María (Lingua Castelá) e Bea (Lingua Inglesa)

Xunto con Antón Castro, colaborador habitual do programa, están o compañeiro e as compañeiras que se estrearon
nas ondas con esta emisión: en primeira fila, Gerson Semedo; de pé, Taísa Gonçalves, Ádila Pereira e Lidiana de Pina.

Unha vez feito o traballo de produción, como é habitual, da realización do programa ocupouse a Masa Coral Modelo Burela dirixida tecnicamente por Matías Nicieza. A emisión foi conducida por Alejandra Alonso, coa colaboración de Antón Castro e Serxio Alonso. Fixeron entrevistas Noé Fernández, Cristian Gómez e Alba Geada.

Trío de locutores en acción: Serxio Alonso, Alejandra Alonso e Alba Geada durante a emisión do programa

O CINEMA DE MATÍAS NICIEZA NA INAUGURACIÓN DO CICLO "21 días co galego"

A curtametraxe "Instrucciones para empezar a hablar gallego" de Matías Nicieza, inspirada nun relato do mesmo título do libro Made in Galiza do escritor Séchu Sende, serviu de referencia na primeira xornada do ciclo 21 días co galego. Esta iniciativa da profesora Pilar Ponte Patiño no IES do Caramiñal celébrase desde 2013 e estendeuse a outros centros desde edición de 2019 a través da intervención da Secretaría Xeral de Política Lingüística.

Os 21 días co galego é unha intervención educativa inspirada nas propostas de dinamización lingüística feitas polo profesor José María Sánchez Carrión. Entre os pioneiros na aplicación para a revitalización dos usos do idioma galego figura o escritor Séchu Sende, autor do relato que serviu de base ao guión cinematográfico de Matías Nicieza.

Segundo aparece reflectido no blog da intervención educativa, "este é un programa que pretende aumentar e perfeccionar o emprego oral do galego, así como a reflexión persoal sobre a relación que cada quen ten co galego e co resto das linguas que coñece".

Na edición de 2020, alén do IES do Caramiñal, os centros participantes serán os seguintes:

– IES Afonso X O Sabio (Cambre)

– IES Antón Alonso Ríos (Tomiño)

– IES Ánxel Fole (Lugo)

– IES Arcebispo Xelmírez I (Santiago de Compostela)

– IES Eduardo Blanco Amor (Ourense)

– CPR Plurilingüe Fogar de Santa Margarida (A Coruña)

– IES Illa de Ons (Bueu)

– IES As Lagoas (Ourense)

– IES de Poio (Poio)

– IES de Vilalonga (Sanxenxo)

Esta é a curtametraxe dirixida por Matías Nieciza e protagonizada por actores e actrices da Mariña, algúns deles estudantes no IES Perdouro:

A comunidade educativa implicada nesta curtametraxe, recollendo tamén o sentir do director e do equipo técnico, queremos transmitir o agradecemento para todas as entidades implicadas no "21 días co galego" por contar co noso traballo.

PRESIDENTE DA REPÚBLICA DE CABO VERDE FELICITA O NATAL À COMUNIDADE IMPLICADA NO MODELO BURELA

Conforme o habitual após a visita a Burela realizada no mês de março de 2017, o Presidente da República de Cabo Verde e a sua esposa cumprimentaram no passado mês de dezembro a comunidade implicada na intervenção educativa Modelo Burela.

Com um quadro intitulado "Família", da autoria do pintor Kiki Lima na capa, o cartão de Natal inclui também um poema de Jorge Carlos de Almeida e Fonseca (Presidente da República).

Capa do cartão de natal. O título da pintura é "Família" e o seu autor é Kiki Lima

Kiki Lima (Euclides Eustáquio Lima)

Nascido na ilha de Santo Antão (1953), iniciou-se nas artes plásticas em 1969 e ingressou na Escola Superior de Belas Artes de Lisboa (1985) para cursar Desenho de Comunicação. A sua obra alcançou sucesso em numerosas exposições realizadas em vários países.

Poema de Jorge Carlos Fonseca

Jorge Carlos de Almeida e Fonseca

Para além de político, o 4º Presidente da República de Cabo Verde é jurista, professor universitário e reconhecido escritor. Como poeta figura em várias antologias literárias publicadas em Cabo Verde, Portugal, Brasil e Cuba e em diversas obras coletivas e de estudos literários. Em qualidade de ensaísta literário é conferencista sobre temas jurídicos, culturais, literários e políticos. É Doutor Honoris Causa pela Faculdade de Direito de Lisboa.

Votos de Feliz Natal e Próspero Ano Novo enviados polo Presidente da República e a Primeira Dama

Lígia Dias Fonseca

Nascida na cidade da Beira, em Moçambique, licenciou-se em Direito, pela Faculdade de Direito da Universidade de Lisboa (FDL). Trabalhou em Macau nas áreas de Assuntos Jurídicos e de Modernização Legislativa.

Desde 1991 exerceu a advocacia na cidade da Praia e foi a primeira Bastonária da Ordem dos Advogados de Cabo Verde, função para que foi eleita em 2001 e que exerceu até 2004.

Burela demanda justiça no caso Geovani

O estudante cabo-verdiano Luís Giovani foi barbaramente agredido a 21 de dezembro em Bragança, acabando por morrer 10 dias depois.

Segundo diversas fontes informativas, o jovem estudante de 21 anos tinha chegado a Portugal no mês de novembro para realizar o curso de Design de Jogos Digitais no Instituto Politécnico daquela cidade.

Entre os encontros de homenagem a Luís Giovani Rodrigues previstos para sábado, dia 11 de janeiro, um será realizado em Burela, a partir das 15:30 h, diante do Concelho da localidade.

Cartaz anunciador do Encontro Silencioso a celebrar em Burela

Formulário de assinaturas

Por iniciativa de Milton J. Monteiro, existe uma campanha destinada a pedir "celeridade e justiça no caso Geovani". Clique aqui para entrar no formulário.

EROSKI PARAÍSO RECALA DE NOVO NA MARIÑA

Despois do éxito colleitado en Compostela, Ferrol, Vigo, Lugo, O Barco de Valdeorras, Viveiro e Marín, recala de novo na Mariña Eroski Paraíso, o filme baseado na obra teatral de Chévere e protagonizado por Miguel de Lira, Patricia de Lorenzo e Cris Iglesias.

Despois do éxito como obra teatral, Eroski Paraíso deu o salto á grande pantalla da man dos directores Jorge Coira e Xesús Ron. O filme, unha produción de Chévere e Ollo Vivo, chegou en decembro aos cines galegos. As primeiras salas que o acolleron foron NUMAX (Santiago de Compostela), Duplex (Ferrol), Multicines Norte (Vigo), CODEX (Lugo), Teatro Lauro Olmo (O Barco de Valdeorras), Cines Viveiro (Viveiro) e Cines Seixo (Marín). Agora Eroski Paraíso tamén poderá verse en Cangas, A Coruña, Cee, A Rúa, As Pontes, Verín, A Pobra de Brollón, A Estrada e Ribadeo.

Na película nárrase a historia de Álex (Cris Iglesias), unha nova cineasta, que decide facer un filme sobre a historia dos seus pais. Eva (Patricia de Lorenzo) e Antonio (Miguel de Lira) coñecéronse na sala de festas Paraíso en 1989, casaron e tiveron unha filla. Agora están divorciados, levan anos sen verse e a antiga discoteca onde se coñeceron é un supermercado Eroski. O filme é o retrato dunha xeración que o tivo todo ao alcance da man pero que camiñou pola vida coma se recorrese o corredor dun supermercado, unha metáfora viva da transformación social que tivo lugar nos últimos 35 anos en España.

DO TEATRO AO CINEMA

Eroski Paraíso naceu como unha obra de teatro creada pola compañía Chévere (Premio Nacional de Teatro 2014) que, despois  dunha xira de varios anos por España e de máis de 30.000 espectadores, os directores Jorge Coira e Xesús Ron deciden converter en longametraxe.

O filme é unha comedia que explora a memoria colectiva, as voltas que dá a vida e a transformación das relacións nunha comunidade pequena. Baséase en historias reais que sucederon no Paraíso, unha famosa sala de festas de Muros que pechou en 1990 e que, ao cabo dos anos foi convertida nun supermercado Eroski. Un feito que, cambiando os homes, se repetiu en infinidade de lugares de España onde os cines, as salas de festa e outros espazos de socialización se volveron espazos de consumo. Esta é tamén unha historia de desarraigo: a historia de alguén que non parou en ningún sitio para volver ao mesmo punto de partida, coma se tivese estado parada no mesmo lugar mentres todo se transformaba ao seu redor.

O Modelo Burela no programa radiofónico Galiza Emigrante

Aos 37minutos fálase da demografia de Burela e tamén dos nosos programas de radio.

Saudamos a chegada do Apalpador

A PINTURA DE ANTÓNIO FIRMINO EN BURELA

Por xentileza da fotógrafa Lucía Rivas, ofrecemos á nosa audiencia esta gravación da visita á exposición que leva por título Vivências cabo-verdianas, da autoría do Dr. António Firmino. A actividade estaba enmarcada no Iº Curso de Língua e Cultura de Cabo Verde, celebrado en Burela entre os días 21 e 30 de outubro de 2019.

Na tarde da quinta xornada de traballos, o persoal docente que asiste ao curso tivo aulas sobre gramática por un espazo de dúas horas. Inmediatamente despois, a sesión didáctica pasou para a Casa da Cultura, onde a gramática deixou paso ás artes escénicas e plásticas.

Cartaz anunciador da mostra de pintura do Dr. António Firmino aberta na localidade de Burela 

António Firmino: “Desde há cerca de dez anos, ensino o Crioulo a portugueses, galegos ou espanhois”

Esta segunda-feira, o IES Perdouro de Burela contará com mais um professor no centro. António Firmino, natural da ilha de São Vicente, será o novo docente do que os próprios professores aprenderão sobre a língua e cultura cabo-verdiana. Este curso, que nasce desde o Centro de Formação e Recursos (CFR) de Burela e já conta com 25 matrículas, ajudará na integração das moças e moços de Cabo Verde que chegam à vila da Marinha.

Qual é o seu lugar de origem?

Nasci na ilha de São Vicente, Cabo verde, onde vivi até 1971, altura em que vim para Portugal, para continuar os estudos; em fins de 1974, fui para a Guiné-Bissau, onde iniciei a carreira docente (Inglês e Francês), continuada em São Vicente até 1982, quando regresso a Portugal, onde permaneço até completar a licenciatura em Línguas e Literaturas Modernas (variante Inglês-Português) em 1987, na Universidade Nova de Lisboa; regresso a Cabo Verde para leccionar Inglês Marítimo na então Centro de Formação Náutica, mais tarde Instituto Superior de Ciências do Mar.

Em que momento passou a viver em Portugal?

Nos fins de 1999, regresso a Portugal por motivos de saúde, aproveitando para fazer o Mestrado em Comunicação Educacional e Multimédia, na Universidade Aberta de Lisboa; concluído o mestrado, decido ficar, por motivos de saúde e familiares. A família nuclear estava toda em Portugal (mulher, filhos e netos).

Continua em relacionamento estreito com Cabo Verde?

O contacto com a terra é permanente, através de todos meios à minha disposição: internet, contactos com familiares e conterrâneos, televisão de Cabo Verde.

“O meu contacto com Cabo Verde é permanente através da Internet, contactos com familiares, televisão…”

Quanta população de origem cabo-verdiana está na área metropolitana de Lisboa?
A par da Holanda e dos Estados Unidos, Portugal acolhe um grande contingente de imigrantes cabo-verdianos; em 2.000, a estimativa de Cabo-verdianos em Portugal era de 83.000 e cerca de 90% na zona da Grande Lisboa.

Quais são os pontos de encontro da sociedade procedente das ilhas na cidade?
Existem variadíssimos pontos de encontro: associações cabo-verdianas (duas em Lisboa, uma em Almada, uma em Seixal, uma em Sines, etc), para além de vários bares e restaurantes de índole cabo-verdiana, com comida típica das ilhas, música, convívio).

Quadro de António Firmino.

Quais são as atividades em que se reúnem durante o ano?

Durante o ano, todas as festividades das ilhas , são recriadas e revividas em Portugal, o Carnaval, as Festas de São João, Festivais da Cavala, batuque e Funaná, etc

Como foi o processo de aprendizado do cabo-verdiano escrito?
O processo de aprendizagem do Crioulo escrito foi natural, primeiro com a chamada escrita espontânea , de base portuguesa e, mais tarde, com o ALUPEC -alfabeto unificado para a escrita do cabo-verdiano.

O António é professor da língua de Cabo Verde há alguns anos. Onde tem ministrado cursos?
Desde há cerca de dez anos, ensino o Crioulo, Língua e Cultura de Cabo Verde, a portugueses, espanhóis, galegos, belgas, russos, ingleses, brasileiros, polacos, etc., na sua maior parte pessoas com formação académica superior e que querem conhecer melhor a nossa língua e cultura, por motivos vários. As aulas são ministradas sob a égide do Centro
InterCulturaCidade.

A família Firmino é bem conhecida no universo artístico caboverdiano. Apresente-nos os seus membros.

A minha esposa, Ana Firmino é cantora, com quatro álbuns de música tradicional de Cabo Verde lançados até a data e concertos em vários países (Espanha, França, EUA, Alemanha, etc; o meu filho mais velho é rapper, mas também canta música das ilhas, mornas e coladeiras.

Desde quando é pintor e como nos apresenta a sua pintura?
Pinto desde os meus catorze anos e nunca parei até agora, tendo o conciliado a actividade artística com a vida académica. A minha pintura pretende ser realista com forte ligação a Cabo Verde, suas gentes e tradições.

Fonte informativa: Portal Galego da Língua

CURSO DE LINGUA E CULTURA DE CABO VERDE

Comunicamos que a actividade de formación permanente do profesorado Curso inicial de lingua e cultura de Cabo Verde desenvolverase en Burela do día 21/10/2019 ao día 31/10/2019 no seguinte horario: Xornadas Día Hora inicio Hora fin 21/10/2019 18:00 21:00 22/10/2019 16:00 19:00 23/10/2019 16:00 19:00 24/10/2019 16:00 19:00 28/10/2019 18:00 21:00 29/10/2019 16:00 19:00 30/10/2019 16:00 19:00 31/10/2019 16:00 19:00

NEIRA VILAS DE NOVO NA MARIÑA

As memorias de Xosé Neira Vilas

 Xosé Neira Vilas recibiu a visita dunha Expedición Modelo Burela na sede da Fundación que leva o seu nome

Diego Calveche Barranco 

 As persoas temos por costume esquecer, deixar a un lado o vivido, como se nunca ocorrese. Se nos falan de emigración, pensamos en peruanos, colombianos, nos negros das pateras… que veñen en busca de mellores condicións de vida. Desafortunadamente, non recordamos que antes fomos nós, galegos, os que tivemos que emigrar, co mesmo obxectivo.

No IES Perdouro puidemos gozar da experiencia dun dos moitos galegos que se viron obrigados a abandonar a nosa terra. Foi Xosé Neira Vilas quen, con 83 anos plenos de vitalidade, mantivo con nós unha intensa tertulia.

O Presidente da Asociación Cultural Os Matos, o noso profesor Antón Niñe, presentóunolo. Recordounos que naceu na aldea de Gres, provincia de Pontevedra, fillo de labregos e que marchou a Bos Aires e alí traballou e estudou música, técnicas comerciais, literatura, e a carreira de xornalismo. Díxonos que naquelas aulas coñecería unha muller, Anisia, tamén descendente de galegos, coa que casaría en 1957, e que na capital arxentina mantivo o contacto con Galicia mediante diversas organizacións galeguistas, onde coincidiu cos grandes autores galegos da época: Eduardo Blanco Amor, Luís Seoane, Lourenzo Varela e Ramón de Valenzuela.

Xosé Neira Vilas presentounos a cidade arxentina como a capital cultural de Galicia durante os anos 50. Nela editáronse numerosos periódicos en galego, creáronse bandas sinfónicas, emisoras de radio, grupos de teatro galego, grupos de gaiteiros… Alí a comunidade galega gozou do privilexio de ser a única á que se lle concedía o préstamo do teatro Colón, o máis importante de todo o país.

Despois da contextualización, falamos tamén de Economía e da súa relación co nivel de vida. O escritor comentounos que a emigración americana supuxo unha importante entrada de diñeiro, grazas ao cal se puideron crear unhas 310 escolas en toda Galicia e reducíronse en grande medida as taxas de analfabetismo. Conseguiuse o obxectivo: que non se risen dos galegos por non saberen ler nin escribir ou por teren que facer os traballos máis duros. Ademais, grazas aos cartos procedentes da emigración, arranxáronse igrexas, abríronse camiños, construíronse cemiterios e centros sanitarios.

No referente á identidade, na emigración naceron destacadas institucións galegas como a Real Academia Galega, estrouse o himno e deseñouse a bandeira, que xa cubriría os restos de Manuel Curros Enríquez no seu traslado a Galicia.

Como neste ano se cumpre o 50º aniversario da publicación da súa obra máis recoñecida, Memorias dun neno labrego, o autor dedicoulle atención especial. Comentounos que a novela foi escrita nunha terraza de Bos Aires, ante a curiosidade dun dos camareiros, a quen posteriormente lle regalaría un exemplar do libro. Nas Memorias, Neira Vilas quería falar do campo de Galicia, mais a través “dun libro ben feito”, mostrando “o drama do campesiño contándoo con naturalidade, de xeito se vise como foi”. A preguntas nosas interesándonos pola repercusión da obra, o narrador falounos da grande cantidade de exemplares vendidos (no pasado e no presente), das numerosas teses feitas sobre el e das traducións e adaptacións ao teatro.

A través das Memorias dun neno labrego, Neira Vilas contounos numerosos recordos da súa nenez. Presentounos a súa familia labrega, o seu traballo como carteiro, a súa asistencia á escola (destacou a grande cantidade de quilómetros que tiña que percorrer cada día). Con certa melancolía, comentou que na súa infancia os problemas familiares abordábanse en conxunto, que nos momentos de reunión familiar os rapaces estaban presentes, e que naquela época a disciplina era considerada moi importante. Tamén debería selo na actualidade: “Non perdades a cultura do traballo”, dixo con palabras que chamaron a nosa atención.

Preguntámoslle pola escola do seu tempo e respondeunos que só había unha mestra para ducias de nenas e nenos de todas as idades, que dispoñían dunha pequena biblioteca e que estudaban en 3 enciclopedias: a do grao preparatorio (na que se quedaban a maioría dos rapaces), a de grao medio, e a de grao superior. Os rapaces acostumaban a ir á escola cando chovía, xa que estes eran os días en que non tiñan que traballar no campo. Con respecto ao idioma, dixo que a docencia se exercía en castelán, mais que os rapaces expresábanse fluidamente en galego. Como anécdota, comentou que as nenas acostumaban facer o camiño á escola coa mestra e que o costume cambiou no momento en que a docente deixou de empregar o galego na conversa espontánea.

Como quixemos saber máis sobre a súa familia, Xosé Neira Vilas falounos tamén das súas 3 irmás e dos 4 irmáns, que se viron forzados a emigrar. Esta referencia biográfica levouno de novo a desmitificarnos a emigración: “Os emigrantes conseguiron cartos para axudar as súas familias, mais non viviron tan ben como se pensa. Sufriron duras xornadas de traballo, durmían en calquera lugar, vivían de mala maneira… Moitos deles, retornaron e levantaron casas novas, mais continuaron vivindo nas vellas. Non estaban afeitos aos luxos…”

Definitivamente, con Xosé Neira Vilas disfrutamos; tivemos entre nós un “torrente verbal” co que, entre outros moitos contidos, aprendemos humildade.

NOTA: Este artigo foi publicado orixinalmente o 12 de maio de 2011 no xornal dixital www.cronica3.com. Reproducímolo de novo con motivo da presentación da súa obra póstuma Co pai (Ed. Galaxia), nun acto a celebrar na Sacabeira de Sargadelos ás 20:00 horas do día 12 de outubro de 2019.