En xaneiro de 2026 o uso da lingua galega nas necrolóxicas publicadas no Diario de Bergantiños alcanzou o 8'9%, unha porcentaxe intermedia entre a da área metropolitana da Coruña (3'6%) e a das comarcas do Barbanza e Muros-Noia (25'8%). Durante este período, o noso idioma estivo presente neste tipo específico de publicidade promovida por familias de persoas falecidas durante 7 días por mes (23%). Por localidades, apareceron textos de sete concellos: Carballo, Carnota, Cerceda, Laracha, Malpica e Ponteceso. Case todos os anuncios foron publicados coa mediación das diferentes delegacións do Grupo Bergantiños. Nun dos casos interviu a funeraria San Xulián.
Rianxo (8), Boiro (7), Outes (5), Noia (3), Porto do Son (2), Portas,
Lousame, Estrada, Ribeira, Dodro, P. do Caramiñal
Familias
Noroeste (16)
PFE (9)
Sánchez (2)
Eulalia (2)
Pelayo
30 días
17 días (56%)
11 concellos diferentes
5 empresas diferentes
O idioma galego está presente en algo máis de unha de cada catro necrolóxicas publicadas no Diario de Arousa durante o mes de xaneiro de 2026. Durante un total de 17 días do mes, o noso idioma alcanzou porcentaxes que oscilan entre o 100% (20 de xaneiro), o 83% (o día 29) e o 9% (do 2 de xaneiro). Durante outros 5 días o uso sitúase no 50% ou en cifras superiores.
Por un lado chama a atención a distribución territorial, con marcado contraste entre as áreas xeográficas situadas ao sur e ao norte da ría. É precisamente da zona setentrional de onde proceden a inmensa maioría dos casos. Na cabeza sitúanse Rianxo (8), Boiro (7) e Outes (5), seguidos por Noia (3) e Porto do Son (2). Tamén se publicaron notas de familias dos termos municipais de Lousame, a Estrada, Ribeira, Dodro e o Caramiñal.
Por outra parte, resulta significativa a diversidade das empresas do sector que abren as portas ao uso do idioma galego para este tipo de comunicación. A que máis interviu foi Pompas Fúnebres do Noroeste -Grupo Gundín, con 16 casos); seguida por Pompas Fúnebres Europeas, que editou un total de 9.
No Diario de Ferrol o uso da lingua galega na sección das necrolóxicas alcanza unha porcentaxe lixeiramente superior á que presenta El Ideal Gallego para a cidade da Coruña e a súa área de influencia. No mes de xaneiro de 2026 está no 3'6% nas páxinas de El Ideal e no 4'6% nas do Diario. O número de días tamén está en cifras semellantes, entre os 6 e 7 días por mes.
No caso da comarca ferrolá, chama a atención que a maioría das necrolóxicas fosen contratadas por familias da Cidade Departamental (4 de 6) e que só os concellos de Narón e San Sadurniño teñan unha representación testemuñal, sabendo que no conxunto aparecen comunicacións de todo o territorio comprendido entre o Eume e o Ortegal.
Outro tanto ocorre coas empresas: o 66'6 % foron postas a través da mesma funeraria.
Arteixo (2), Cerceda (2), Coristanco, Coruña, Sada
Familias
Apóstol (3)
La Milagrosa
Santa Marta-Milagrosa
Albia
San Xulián
30 días
30 días
6 días
5 diferentes
Familias
5 diferentes
Durante o mes de xaneiro de 2026 publicáronse na edición do xornal El Ideal Gallego para a área metropolitana da Coruña un total de 191 necrolóxicas. Entre elas, 7 -que representan un 3'6 %- estaban redactadas en galego. Son todos textos publicitados a instancia das familias das persoas falecidas e proceden de cinco localidades diferentes: Arteixo (2), Cerceda (2), Coristanco, Coruña e Sada. Con respecto á participación das empresas, chama a atención que a funeraria Apóstol fixo a mediación para a edición de 3 dos 7 anuncios (42'8%), concretamente os de Arteixo e Sada. O noso idioma estivo presente nesta sección do xornal durante 6 dos 30 días (20%).
Placa situada na entrada do cemiterio de Santo Tomé de Freixeiro (Vigo)
David é de Vigo. Traballa entre robots industriais e sistemas automáticos. Hai uns días soubo da iniciativa Palabra e Memoria, que chamou a súa atención. En pouco tempo xa estaba colaborando, primeiro coa visita a un cemiterio e despois coa creación dun grupo nas redes sociais: Inscricións Funerarias de Galicia.
—Cóntanos, David, como chegache a coñecer Palabra e Memoria?
—Para comezar, parabéns e grazas pola iniciativa. Coñecín Palabra e Memoria nas redes sociais. O algoritmo sabe que este humilde servidor está interesado en calquera iniciativa, social ou institucional, que traballe a prol da normalización lingüística. Acertou.
—De quen foi a idea de visitar o cemiterio local?
—Falei da iniciativa co meu pai e propúxome visitar un a un todos os cemiterios locais. Pareceume unha idea magnífica.
—Cóntanos como foi esa experiencia.
—Foi fermoso: unha actividade en familia, con sorpresas positivas, e útil para convencernos, se cadra aínda máis, da necesidade de investir tempo e enerxía nas iniciativas que procuren reverter o que, ao noso parecer, son estatísticas antinaturais do uso da lingua galega. Ademais, xa quedou apalabrado o compromiso da nosa familia de sermod coherentes coa nosa vida, máis alá dela.
—Que se pretende co grupo de Inscricións Funerarias en Facebook?
— Queremos facilitar a participación e colaboración da xente na recollida de datos. Tendo en conta que en Galicia hai 3.771 parroquias e que a maioría conta cun ou con varios cemiterios, toda axuda é necesaria.
Planos de situación da parroquia de Recesende, dentro do termo municipal de Teo; e das inscricións en galego dentro do cemiterio
Coa orientación do profesor Xesús Cociña Souto, o estudantado de 2º de bacharelato do instituto de Cacheiras realizou a visualización e o estudo do patrimonio documental do cemiterio de San Xoán de Recesende, no concello de Teo. Feitas as comprobacións, comunícannos que neste momento hai un total de 10 panteóns con textos en galego (5,59 %). Como algunhas familias colocaron varias placas, elévase a 18 o número de inscricións particulares. A elas hai que sumar a colocada pola Asociación de Veciños “O Castro” de Recesende. A entidade responsable do cemiterio puxo unha placa en galego sobre o decreto de sanidade mortuoria de Galicia (2014).
Segundo o estudo educativo, a primeira familia que utilizou o galego foi a do panteón de Manuel Mosquera Gallego, no ano 2004, no nicho de Arturo Mosquera Cela. Nese panteón hai dous textos en galego (dun total de tres) e nel documéntase tamén a segunda vez que se usou o galego, no ano 2006, no nicho de Adelina Mosquera Cela.
Nese mesmo ano apareceu o terceiro texto en galego, no nicho de José Óscar Pascual Seoane. Dáse a circunstancia de que estes tres primeiros textos, xunto con outros seis, están todos xuntos no primeiro corredor (na entrada ante as sepulturas na terra). Por tanto, o 50% das inscricións en galego (9 de 18) están xa na primeira fila de panteóns (situados ao lado desas tumbas no chan, á beira da igrexa), sendo as dúas máis recentes do ano 2022.
Primeira inscrición en galego no cemiterio de Recesende (2004)
Esta placa complementa a inscrición principal de 2009
Complemento con mensaxe escrita en galego internacional. Acompaña unha inscrición colocada en 2020
Palabra e Memoria é unha intervención de educación social que fomenta a participación de toda a comunidade. Como naceu no ámbito escolar, os primeiros sectores implicados foron alumnos e alumnas, persoal docente e familias. Inmediatamente despois, entrou en comunicación coa Comisión Parroquial de Burela, coas funerarias e os comercios de flores e outros complementos e tamén coa administración municipal.
A primeira visualización realizouse no ano 1997 nos cemiterios parroquial e municipal. Pretendíase comparar a evolución do uso da lingua galega entre a data de inauguración do camposanto de titularidade eclesiástica (1912) e a aprobación da Constitución e o Estatuto de Autonomía; e entre a Transición e ese mesmo momento do final do século (18 anos).
Non houbo necesidade de facer comparación. En 85 anos ningunha das perto de 500 familias con propiedades nos cemiterios fora capaz de superar o tabú e o idioma galego aínda non chegara a aparecer nas inscricións de recordo para as persoas falecidas.
No mes de setembro de 2003 fíxose unha segunda visualización, que deu como resultado a localización do primeiro panteón coa innovación: a indicación da propiedade e a lápida do primeiro nicho ocupado estaban inscritas no idioma até ese momento proscrito. A novidade producírase no final de 1997, o ano da primeira revisión.
Na primavera de 2004 realizouse a primeira chamada de atención pública. No marco dunha exposición que recollía o uso da lingua galega escrita polas familias de Burela, a fotografía desa inscrición funeraria chamou moito a atención e nese mesmo momento comezou un proceso de transformación que agora mesmo está en marcha e que ofrece estes resultados.
ÁMBITO
1912-1980
1980-1997
1997-2000
2000-2006
2006-2009
2009-2015
2015-2020
2020-2024
BURELA
0
0
1
6
10
18
30
51
Vinte anos máis tarde (2004-2024), o Consello da Cultura Galega decidiu dedicar os XXVI Encontros para a Normalización Lingüística ao uso do noso idioma nos rituais funerarios. Desde o mesmo momento da elección do tema, a intervención educativa Modelo Burela contou coa colaboración do xornalista David Canto Veiga e comezaron os traballos para a elaboración da Cartografía do uso do galego nos camposantos.
Presentados os mapas dentro dos citados Encontros, entre o día 15 de outubro de 2024 e o momento presente foron moitas as persoas que fixeron entrega do seu traballo altruísta, de maneira que agora mesmo teñamos a posibilidade de ofrecer publicamente esta primeira panorámica global, que continuamos completando.
Nesta táboa recóllense unicamente casos de familias convencionais, totalmente anónimas antes da realización deste traballo. É un complemento do patrimonio documental que está á vista do público en lugares emblemáticos como o Panteón de Galegos Ilustres ou os cemiterios de Santo Amaro (na Coruña) ou de Mondoñedo.
