27/08/20

Na memoria da "Mestra de Vida"





Ana Hermida Meilán              


Nacín nunha pequena aldea labrega próxima a Friol, O Carregal, onde acabei asentándome e formando unha familia.

Amo a miña terra e amo a miña língua nai, e non concibo a idea dunha sen a outra. Desde que teño memoria emprego o galego, ese que me ensinaron meus pais e avós, usando moitas palabras en castelán. Co paso dos anos pretendo achegarme máis ao galego segundo a norma da RAG, e así o quero transmitir as miñas crianzas.

Desde ben pequena gústame ler e nos libros acho a maneira de vivir unha morea de vidas e é algo que me apaixona e me enriquece.

Inicialmente,con respecto á lectura do Scórpio, pensei que a escritura en galego-portugués ía ser unha traba para min e ao final converteuse nun aliciente máis. Quedei prendada do tan variado e escollido uso de adxectivos para presentarnos os personaxes e situacións, de como o autor nos transmite a realidade dunha época ao redor da figura de Rafael e remata case nun diario de guerra.
A temática de Scórpio levoume a un tempo que tiña algo adormilado na memoria. Veredes... tiven a sorte de ter conmigo unha "mestra de vida", a miña avoa paterna, que desde sempre me falou de xeito moi claro da súa infancia, dos seus tempos mozos, dos tempos da guerra ... sempre me dixo que era moi importante coñecer o noso pasado e por ela se incrementou o meu interese.

Foi para min un pracer descubrir Scórpio.

26/08/20

MEMORIA HISTÓRICA PARA O FORTALECEMENTO DEMOCRÁTICO

 Crónica dun emotivo acto dedicado a Hilda Farfante en Boal


Bernardo Penabade

Hilda Farfante conversando con Quique Roxíos mentres Verónica Bermúdez e Pilar Acero, en representación de Forum Boal 3000, mostran o val aos familiares desde a terraza do Hotel-Restaurante Zángano


Ás seis e media da tarde do pasado día 24 de agosto celebrouse no auditorio de Boal un acto moi emotivo dedicado á profesora Hilda Farfante Gayo, que estivo acompañada na mesa por Verónica Bermúdez, presidenta da entidade organizadora "Forum Boal 3000", e polo escritor Quique Roxíos. O que resultou ser un auténtico "reencontro público" de Hilda Farfante coa localidade en que viviu durante 14 anos -cando ela tiña entre 5 e 19- puxo fin a un longuísimo Guadiana que se prolongou desde 1949 a 2020 (durante 71 anos). Precisamente, tendo en conta estas especiais circunstancias, a entidade organizadora puxo moito empeño para que todo saíse ben e conseguiuno moito máis que sobradamente. Como ten que ser, os traballos de planificación comezaron moito antes de seren feitos públicos, discretamente, contactando con todos os axentes implicados, que foron moitos. Mereceu a pena.

En vista da situación de crise sanitaria que vive o país, o fácil tería sido suspender o evento, mais as organizadoras optaron pola solución comprometida: manter a convocatoria sendo inflexíbeis en materia de aforo e de medidas de distanciamento social. Exactamente como ten que ser. Nese contexto, en menos o listado de persoas que poderían entrar no auditorio xa estaba completo, mais o apoio das novas tecnoloxías serviu finalmente para que o acto puidese seguirse simultaneamente desde o exterior da casa consistorial e mesmo desde calquera lugar do mundo, como fixeron case un centenar de persoas.

Abriu as intervencións a presidenta do Forum Boal 3000, Verónica Bermúdez, que contextualizou o encontro tanto para o público presencial como para o que o seguía a distancia e que lle foi presentando a Hilda as persoas que a acompañaban nese momento. Despois tomou a palabra o escritor Quique Roxíos, que pronunciou un breve discurso no que glosou resumidamente o perfil biográfico de Hilda Farfante e sinalou as razóns fundamentais do acto a ela dedicado (o amor a Boal, o empeño no estudo, a determinación á hora de reivindicar os dereitos da muller, o compromiso coa renovación pedagóxica, o "grito pola Memoria", o espírito solidario...). Inmediatamente despois produciuse a intervención da homenaxeada, que respondeu a varias preguntas formuladas desde a mesa e desde o público. Foi un discurso espontáneo que o público agradeceu con aplausos en varias ocasións. Xa na parte final, tomaron a palabra o alcalde -José Antonio Barrientos-, que entregou á homenaxeada unha reprodución en cerámica das Escolas Graduadas en que ela tiña estudado sendo nena; e, de novo, a presidenta da entidade organizadora que cerrou o acto.


O VÍDEO: DOCUMENTO FUNDAMENTAL

Durante a celebración, resultou fundamental o traballo técnico realizado pola empresa de Comunicación Social BARENTA REPORT. A retransmisión en directo a través do Facebook fíxose cunha extraordinaria cualidade de imaxe e son e iso serviu para que pouco a pouco se fose incrementando o número de persoas que sintonizaban desde moi diversos lugares, como se puido comprobar nas numerosas mensaxes de adhesión publicadas nas redes sociais ou enviadas a través de whatsapp.

Está claro que agora a sociedade ten acceso cómodo ao fundamental: a explicación da motivación da asociación organizadora, o perfil biográfico da homenaxeada e o desenvolvemento do acto. A sociedade ten como nun espello dous minutos antolóxicos: unha muller de case 90 anos e un home de pouco máis de 50 unindo as súas voces no recitado dun poema. Dúas xeracións distantes -a dos anos 50, representada por Hilda Farfante; e a dos 90, representada por Quique Roxíos- dándose a man e fundindo as voces para facer cultura. En conxunto, unha hora de diálogo intercultural auténtico e moi fluído.

A pelota está agora no centro do campo, en aberto. Agora é o momento das asociacións culturais e veciñais, dos centros de ensino -moi especialmente os institutos- e tamén dos medios de comunicación. A materia prima é de dominio público. Que o público a faga súa xa non depende de quen tomou a iniciativa.

Finalizado o acto, os coloquios continuaron no exterior da casa consitorial. Na imaxe observamos a Verónica Bermúdez, Pilar Acero e Alfonso Valderas Farfante axudando a Hilda a baixar as escaleiras. A un lado e a outro están José Antonio Barrientos, alcalde de Boal, e o escritor Quique Roxíos. Ao fondo as amigas de toda unha vida.



REFERENCIAS CONCRETAS:

SECUENCIAS:
1) Presentación de Verónica Bermúdez, en representación de Forum  Boal 3000: do minuto 5:00 aos 10' 30''.
2) Intervención de Quique  Roxíos: de 10' 30'' a 23' 40''
3) Intervención de  Hilda  Farfante: de 23' 40' a 40' 00''
4) SIMBIOSE DE VOCES: de 41' 38'' a 43' 19''
5) Coloquio:  de 43' 20'' a 1:00:00
6) Intervención de José Antonio  Barrientos, alcalde de  Boal: de 1:00:00 a 1:01:00  
6) Entrega de obsequios e clausura del acto: 1:01:00 a 1:07:00

DISCURSO DE QUIQUE ROXÍOS: https://www.facebook.com/ForumBoal3000 (Entrada de 24 de agosto, 23: 32 horas)

24/08/20

GRATA SORPRESA COA LECTURA DO SCÓRPIO

 


Pilar Rueda                    

 

Son natural de Moaña -no Morrazo - e afincada en Friol desde hai xa 24 anos. Gústame a lectura aínda que non creo que sexa moi boa analista, simplemente a disfruto. Non teño preferencia por ningún tipo de libro especial, escollo segundo o momento da vida e o que me apeteza.

Eu non comecei a falar en galego ata que tiven 14 ou 15 anos. Na miña casa sempre se falou máis ben o castrapo e na escola onde fixen EXB falábase castelán. Aínda así, recordo unha anécdota que quizá foi o me levou a fixarme no galego. Eu tería xa 12 anos e entrou no colexio un neno pequeno que falaba en galego e correuse a voz de que se lle falase en galego para que non perdese o costume.

Con estes precedentes, aos 15 anos decidín que ía falar en galego. Na casa non me dixeron nada en contra e no instituto só algúns amigos me dicían que non o falase, mais non tiven que superar obstáculos maiores.

Son da idea de que temos que saber falar en castelán e que cada quen decide a lingua que máis lle gusta, mais como galega gústame o meu idioma. Sobre a lectura, leo desde sempre. Non moito en galego, porque non me cadrou. Cando me gusta un libro ou me atrae para ler non me fixo no idioma. Aínda así, a partir de agora hei fixarme máis na literatura escrita na nosa lingua.

Con Ricardo Carvalho Calero levei unha sorpresa. Temía que fose resultar unha lectura aburrida, mais xa na primeira folla -centrándome na historia e non tanto na escritura- gustoume. Gústame o formato do libro, mostrando a subxectividade de cada personaxe. E gústame a época en que está ambientada a historia porque me fai coñecer algo máis o noso pasado.

Cando vin o anuncio do club de lectura en facebook -a través de Loli Cayón-, non o pensei e pedín información. Recoñezo que cando me dixo que ía ser virtual case me boto para atrás, pero alégrome moito de non telo feito xa que o disfruto moito e aprendo outro tanto .

Inicialmente, pensei que o libro estaba escrito en portugués. Só cando tivemos a primeira reunión entendín que non tiñamos que lelo como o farían en Portugal ou no Brasil. Aínda que hai palabras que non entendo ben, non me é difícil de entender o sentido. Ademais, non quero presionarme a sabelo todo. Conténtome con entendelo, aprender algo e disfrutalo .

A experiencia estame resultando gratificante. O libro mantenme interesada no que vai ocorrer. De feito, estou desexando comezar a ler a segunda parte.

15/08/20

ANCHA AUSENCIA

 Quique Roxíos


Capa do poemario de Quique Roxíos publicado por Editorial Canela.

En Lezo, Guipúzcoa, celebraron úa homenaxe civil a úa muller mui apreciada que moriu víctima dúa enfermedá grave. A amiga que se foi era orixinaria de Abadín (Concello da provincia de Lugo) e inda que amañou vida en terras vascas nunca perdeu el vínculo coa súa terra de nacimento.

Na organización del acto quixeron dedicarlle un baile tradicional vasco (un Agurra) -a terra que la acolleu- i un poema en gallego. Por as casualidades da vida escolleron el meu poema "Ancha ausencia" que nel poemario "Personaxe desconocido" dediquei ás ausencias da "boalesa de corazón" Hilda Farfante Gayo.
Foi úa sorpresa emocionante. Reconozo que a min costaríame ller ese poema nun funeral pos peime mui duro.
Certo que quizáis os vascos son màis de celebrar as despedidas sin disfrazallas da retórica del reencontro na vida eterna, pero tamén é certo que solo hai que entrar nun camposanto vasco pra ver que tein grande sensibilidá por dedicar as despedidas nel sou idioma propio.
El ser capaces de atreverse a utilizar el idioma propio superando "el que dirán", el dar un paso en mostrar a identidá e despedirnos dos que se foron sin utilizar outro idioma que el que falábamos con ellos, é algo que temos pendiente de conseguir en Asturias.
Por eso lo que fixeron en Lezo pareceume un acto dúa sensibilidá enorme e condo me dixeron que fora mui emocionante entendinlo.
Recordei que ese mesmo poema llinlo núa festa cultural organizada por a empresa "Pitasana" de Boal. Aquel día un vellín emocionado acercouse a min e felicitoume. Díxome que lle fixera recordar a súa muller fallecida e añorada.
Creo que el idioma é úa porta que lle dá a ese poema un camín de entrada privilixiado nas emociois máis íntimas porque acércanos ás vivenzas compartidas núa cultura que precisamente se articula e ten sentido absoluto na nosa fala.
Conteille este suceso i el impacto que causou en min que el meu poema tuvese presente nun acto tan emotivo al amigo e profesor Bernardo Penabade (que resulta ser un estudioso da presencia del galego nas lápidas dos cemiterios). Aos poucos días el profesor Bernardo Penabade llevou pralante úa investigación que recolle a iniciativa de Inmaculada Folgueiras Bermúdez que, nel cemiterio de Santiso de Abres, colocou úa pequena plaquía de cerámica dedicada al pai, mai i a un irmao cun "Xuntos pra sempre" que representa úa historia de amor familiar.
Esa placa ten el valor tamén de ser úa esperanza na dignificación del idioma propio i un exemplo na superación da alienación que algún día terá que ser vista con normalidá nas terras eonaviegas.

13/08/20

"XUNTOS PRA SEMPRE" en SAN TIRSO DE ABRES

Bernardo Penabade 


Por moi raro que pareza  -que o é-,  se queremos facer unha rápida radiografía do estado de saúde dunha lingua nun determinado lugar, hai un sistema que resulta moi rápido, de moi fácil acceso e que nos transmite unha información moi certeira: a visita ao cemiterio. Imaxino os risos de moitas persoas ao leren isto -porque relacionan estes lugares unicamente coas persoas falecidas e non coas vivas, que son as responsábeis de atender aqueles recintos e de colocar as placas cos textos que alí lemos-, mais despois de termos analizado millares de casos sabemos que alguén que foi capaz de romper un costume ancestral alienante -como é cambiar de lingua cando non é necesario- e decidiu lembrar os seus defuntos na lingua de uso familiar, ese alguén ten un sentido da identidade moi forte. Son esas persoas que se mostraron capaces de superar o medo "ao que dirán" as que poden abrir portas a unha rexeneración cultural, a través de iniciativas de carácter íntimo (como, por exemplo, a literatura) ou  de carácter público na comunicación comercial ou asociativa.

Tendo en conta este criterio, propúxenme coñecer "in situ" o panorama lingüístico da comarca eo-naviega e decidín comezar por un lugar tan emblemático como é o concello de Taramundi. Por que? Xustamente porque Taramundi representa para min un deses lugares onde se fixo unha excelente xestión de recuperación patrimonial orientada ao desenvolvemento económico local. Movido por esa admiración, quixen comprobar se esa iniciativa tamén tiña continuidade no ámbito cultural.

Antes de chegar a Taramundi, fixen unha breve visita a un lugar moi próximo: o Santuario da Virxe do Conforto, que forma conxunto co museo de arte sacra e co cemiterio anexo. Na atenta observación dos escritos, chamáronme a atención as placas institucionais que recordan as obras de restauración feitas no lugar, un comunicado da asociación de veciños e os epitafios postos por tres familias (un do final dos '80 do século pasado e outros dous do decenio que agora clausuramos).

Información pública da Asociación de Veciños do Conforto. No cemiterio desa parroquia a lingua oral deu o paso para a escrita hai agora 32 anos, en 1988. Máis tarde reafirmouse a través dunhas placas institucionais colocadas en 2004, para lembrar as obras de restauración do conxunto histórico.


A só 5'5 kilómetros de distancia, xa nin sequera existían aquelas mínimas mostras testemuñais que atopamos no Conforto. En Taramundi o cemiterio estaba ben cuidadiño tanto no exterior como no interior e percibíase a continuidade cultural a través dos apelidos e dos nomes das casas, mais a cultura local non tiña nin unha mínima representación en ningunha plaquiña e iso que había varios centos. Aínda que polo camiño non chegamos a visualizala, estaba claro que había unha raia ben clara. Ou máis que raia... fronteira!

Coa constatación desta evidencia, decidín continuar gozando da paisaxe, falando coa xente dos diferentes lugares e fixándome ben nas rotulacións e nos anuncios dos comercios e das asociacións locais. O lugar de destino foi San Tirso de Abres, onde, despois de tomar un refrixerio e dar unha voltiña, fixemos visita á igrexa de San Salvador e ao cemiterio.

Nada máis entrar no campo santo, chamoume a atención unha placa colocada no mes de outubro de 2019 por unha asociación de recuperación da Memoria Histórica. Evidentemente, aquelas palabras reivindicando verdade, xustiza e reparación chegáronme á alma e tiven un recordo emocionado para aquelas cinco persoas a quen recordan. Con todo, o que eu buscaba era outro tipo de mensaxe, a da espontaneidade, a que manifestase única e exclusivamente o cariño íntimo da propia familia. Mentres avanzaba o paseo demorado con observación para un lado e outro, arriba e abaixo, matíñase a ilusión por encontrar algo e a desilusión de non localizar nada. Feito un 25%, só aparecían como tenue fondo os apelidos e os nomes das casas. Mesmo pasado xa o intermedio, tiven diante de min escritos en francés -que recordaban persoas que tiñan sido emigrantes-, mais a lingua familiar estaba desaparecida, fora unha Fala e non se desenvolvera.

Moi pertiño xa da porta de saída, os ollos localizaron e o corazón bateu. Alí estaba a  mensaxe: "Xuntos pra sempre". Era unha plaquiña pequeniña, moi discreta, feita en cerámica. Sobre un fondo branco, unha estampa familiar, un nome, as datas de nacemento e defunción; o desexo de descanso; e o epitafio.

Na imaxe vemos a placa de cerámica posta por iniciativa de Inmaculada Folgueiras Bermúdez no panteón familiar de San Tirso de Abres. O "Xuntos para sempre" está dedicado ao pai, á nai e a un irmán. Se non é o único, si é dos escasos textos que reflicten na escrita a lingua da comunicación espontánea.


Uns días máis tarde compartín a alegría do achado con Quique de Roxíos e pedinlle axuda para a investigación das circunstancias en que foi redactado o texto. Á súa vez, o escritor de Boal púxose en contacto con Ángel Prieto Souto, auténtico motor da dinamización cultural e económica de San Tirso, e as xestións rapidamente deron magníficos resultados. Así cheguei a Inmaculada Folgueiras Bermúdez, que me atendeu esplendidamente e que me contou que a inscrición foi colocada no mes de maio de 2016: "O texto redacteino eu. Ainda que San Tirso de Abres está mo occidente de Asturias, o galego sempre foi a miña lingua materna e non entendería un texto en recordo de miña mai estivese escrito doutra maneira".

 Despois de falarmos sobre o traballo de gravado, feito por Yanes Lombardero da Ponte Nova ("leveille a foto escaneada e o texto escrito"), abordamos tamén o resto da comunicación que acompaña o ritual funerario: as esquelas e as liturxias. A fidelidade lingüística nas esquelas aínda é moito máis difícil que nas lápidas, precisamente pola inmediatez e a conseguinte toma de decisións precipitada: "Que eu recorde ninguén de por aquí  fixo nunca as esquelas no idioma noso. O funeral relixioso tampouco. O noso párroco é do oriente de Asturias".

Cando lle pedimos que nos fixese unha semblanza da falecida, Inmaculada Folgueiras Bermúdez accedeu: "Era miña mai, M Dolores Bermúdez Méndez. Naceu en San Tirso de Abres.  A menor de catro irmás, viña dunha familia de labradores, educadas moi estrictamente e con base moi relixiosa debido a que seu pai fixera estudos para ser sacerdote. Miña mai casouse namorada con meu pai, Pepe, en 1963, cando o seu primeiro fillo, José Waldo, tiña 6 anos. O neno faleceu dunha enfermidade do corazón en  1971. En 1983 faleceu meu pai e miña mai expresou o seu desexo de ser enterrada co seu neno e así o cumprimos. De aí o texto do epitafio e a foto dos tres:  "Xuntos pra sempre", como eles querían que fose".

 Como desde maio de 2016 xa pasaron catro anos, quixemos coñecer as reaccións que levantou este escrito tan espontáneo e natural como rompedor de moldes. Inmaculada respondeu con absoluta franqueza:  "É certo que a miña filla filla, durante un funeral, viu que unhas señoras pasaban por diante do nicho e que pararon a mirar a plaquiña. Unha delas díxolle á outra: "Quedaría ben mellor Juntos para siempre". Notei tamén o silencio por parte persoas achegadas e entendino como que non gustaba.  Imaxino que non o viron ben, porque pensan que así somos menos asturianos. Esa é a explicación que lle dou. En calquera caso, teño clarísimo que á familia, amigos e veciños gustoulles a lápida. Houbo incluso unha veciña que me chamou  e que  falou comigo en privado para dicirme canto lle gustara e canto se emocionara".

Será este epitafio algo único entre Ibias, as Figueiras e Navia? Non o sabemos con certeza, mais todo se andará. Por diante temos en mente saber se houbo alguén que se atrevese cun convite nupcial, cun recordatorio de comuñón ou cunha publicidade dun modesto negocio familiar. O caso é dar co primeiro. Despois xa está o camiño aberto.


21/07/20

A SAÚDE DA POBOACIÓN XUVENIL DE BURELA OBXECTO CENTRAL DUNHA TESE DE DOUTORAMENTO NA USC

 A profesora Ainara Díaz Geada é a autora desta investigación Modelo Burela


Capa do libro que recolle a tese de doutoramento defendida
pola profesora Ainara Díaz Geada na USC

A saúde do estudantado matriculado nos centros de ensino secundario de Burela é o tema central dunha tese de doutoramento defendida na mañá do día 17 de xullo de 2020 por Ainara Díaz Geada, profesora na Faculdade de Enfermaría da Universidade de Santiago. Co traballo titulado Desigualdades en saúde no estudantado de Ensino Secundario Obrigatorio dunha poboación multicultural (Burela, Lugo), a autora superou con éxito a participación no programa  de doutoramento en epidemioloxía e saúde pública, onde contou coa orientación do Doutor Francisco Caamaño Isorna e da Doutora Lucía Moure Rodríguez.
Graduada  pola mesma Faculdade en que actualmente exerce docencia, Ainara Díaz Geada (Nois-Foz, 1992)  combinou os estudos do Mestrado en Epidemioloxía e Saúde Pública (2016) co  traballo como enfermeira no Hospital Público da Mariña e no Complexo Hospitalario Universitario de Santiago de Compostela (2014-2019).
A autora da tese no momento da defensa, acompañada por Lucía Moure e Francisco
Caamaño, responsábeis da orientación da investigación
Segundo consta na propia tese, nesta investigación avaliánse as desigualdades sociais en materia de saúde entre os estudantado adolescente de Burela: "propuxémonos avaliar o efecto do xénero, a procedencia e as desigualdades en saúde sobre consumo de alcol, tabaco e cannabis; así como coñecer a relación entre o consumo destas substancias psicoactivas e o bullyng co estado de ánimo negativo e afondar nas influencias contextuais nestas condutas, en poboacións con características socioeconómicas e número de habitantes similar, mediante a comparación destas asociacións en adolescentes de Burela fronte aos da Cataluña Central".

Lembramos que a intervención educativa Modelo Burela tentou tender pontes de comunicación entre escola e centros de saúde a través do documental Saúde e sensibilidade, producido polo IES Perdouro e dirixido e realizado por Matías Nicieza.

20/05/20

CERTAME "O MEU MAR FAVORITO" TEN GAÑADORAS: MARÍA JOSÉ CAO E LUCÍA RIVAS


As gañadoras do certame, María José Cao Miguez e Lucía Rivas Ramos, cos seus obsequios no porto de Burela 

O certame "O meu mar favorito", unha iniciativa resultado da colaboración entre o diario www.cronica3.com e o GALP A Mariña-Ortegal, ten como gañadoras: María José Cao Miguez e Lucía Rivas Ramos.
Tratábase de unir palabra e imaxe para conseguir unha obra de arte. As fotografías de ambiente marítimo debían ser acompañadas dun lema ou dun breve texto alusivo á temática do certame: o mar favorito. As obras presentadas debían publicarse nas redes sociais do xornal www.cronica3.com e a partir dese momento comezaba a participación do público para seleccionar as gañadoras. O traballo de María José Cao fíxose con 173 votos, cos que alcanzou o primeiro lugar, e o presentado por Lucía Rivas recolleu un total de 131, que lle serviron para afianzarse como segunda.
Durante a mañá do día 20 de maio, as gañadoras recolleron os seus respectivos premios nas instalacións de empresa patrocinadora do certame: Conservas Ares, de Fazouro.
O Modelo Burela aplaude a convocatoria do certame e agradece a feliz colaboración de Conservas Ares, www.cronica3.com e GALP A Mariña-Ortegal. Ao mesmo tempo, transmitimos felicitación ás gañadoras e a todas as persoas que participaron no concurso.



Lucía Rivas recolle o premio de mans de Ángel Ares, nas instalacións da empresa Conservas Ares en Fazouro

02/04/20

PORTAS ABERTAS

A profesora Belén Couto no estudio de Radio Burela ao finalizar unha das emisións.
A fotografía é de Lucía Rivas

Belén Couto (*)

A diversidade é unha realidade social derivada da singularidade biolóxica, psicolóxica, social e cultural. Con todo, aínda que temos diferentes estilos de vida, potencialidades, motivacións e intereses, no fondo sempre hai máis cousas -unha esencia- que nos unen.
Agustín Fernández Paz xa o dicía en “Somos iguais, somos diferentes”: Todas as persoas pertencemos a unha mesma raza, a raza humana. Logo, entre nós, o que hai son diferenzas superficiais irrelevantes. Neste mesmo artigo, puxo como exemplo o caso do norteamericano Jesse Owens, que gañara as primeiras medallas de velocidade e de salto na Olimpíada de Berlín, en 1936, xa con Hitler no poder. Cando un periodista lle perguntou se  con aqueles éxitos estaba orgulloso da súa raza, el respondeu: “Claro que estou orgulloso de pertencer á miña raza, a raza humana.”
Polo tanto, claro que temos que sentirnos orgullosos de ser galegos, mais ante todo debemos sentirnos orgullosos de respectar e atender a diversidade.
Queridos amig@s de Proxecto Neo, sentídevos orgullos@s: a iniciativa Proxecto Neo -e todo o Modelo Burela- é un claro exemplo de normalización e inclusión. A quen non lle gusta ter unha xanela aberta á que poder asomarse e contarlle ao mundo as súas vivencias e inquedanzas! Quen non necesitou un día que lle estendan unha man amiga, que o reciban sen preguntas nin formalismos, que lle ofrezan un convite co único compromiso do respecto mutuo e a xenerosidade! Pois o Modelo Burela en xeral, e Proxecto Neo en particular, atende esas necesidades. 
Xusto neste ano 2020 é importante salientar que todo isto non xorde da nada, que é unha continuación de innovación pedagóxica iniciada por Carvalho Calero na cidade de Lugo en 1950. No estilo daquela escola fundada polo empresario Antonio Fernández e o pedagogo de Ferrol, Proxecto Neo e Modelo Burela son un exemplo de levar á práctica unha aposta educativa e un ideario lingüístico moi próximos ao orixinal. Unha resposta educativa que ten en conta a diversidade e que contribúe ao desenvolvemento persoal e social, non só do alumnado, senón da comunidade enteira.
Animádevos a participar como outras e outros xa fixemos. As portas están sempre abertas!

(*) Belén Couto é profesora de Lingua e Literatura no IES Perdouro, onde se ocupa tamén do ensino da materia de Oratoria. Participa nas actividades do Modelo Burela desde o inicio do curso 2019-2020, moi especialmente en tarefas de produción de contidos radiofónicos.

16/01/20

CONCERTO DE ALEX DJIMMY EN BURELA



Coa organización da Asociación Cultura Tabanka, o día 11 de xaneiro celebrouse na antiga Praza de Abastos de Burela un concerto do artista caboverdiano Alex Djimmy. A partir das seis da tarde, ducias de persoas de todas as idades congregáronse no local e seguiron o proceso de preparación do concerto. Ás oito, chegou a primeira das actuacións. Todas as mulleres que interpretan en Burela a música de Cabo Verde uníronse nunha magna formación e ofreceron un magnífico concerto no que se fixeron notar tamén diversas incorporacións de adolescentes e mesmo crianzas.
Pola súa parte, Ivandro Soares e Flávio Almeida contribuíron decisivamente a caldear o ambiente coa interpretación de varias pezas de rap, nalgúns casos en sintonía cun auditorio que os acompañaba facendo coros.
O prato forte da gala, conducida con moito dinamismo por Riziana Fidalgo, chegou cando eran as nove da noite. Álex Djimmy, por momentos só e por momentos acompañado de Eliane Tavares, Érica Mendes e Taísa Gonçalves, cantou diante dun público entregado que coreaba a súas cancións e que, cando o concerto chegaba ao fin, non o deixaba baixar do escenario e pedía que se prolongase o espectáculo.
Unha mostra do ambiente que se viviu no concerto témola no vídeo preparado por Raquel Gómez. Esta fotógrafa asturiana comezou en 2016 un traballo sobre migración e tomou contacto coa comunidade caboverdiana co obxectivo de contribuír ao diálogo intercultural. 



DIÁLOGO ENTRE CULTURAS A TRAVÉS DAS ONDAS RADIOFÓNICAS

Fotocomposición feita no CPI Suárez Marquier con imaxes do momento da emisión radiofónica que uniu Burela e O Rosal
durante a tarde do día 15 de xaneiro de 2020

Como resultado da colaboración entre o Colexio Público Manuel Suárez Marquier do Rosal e o IES Perdouro de Burela, na tarde do día 15 de xaneiro de 2020 alumnado e profesorado dos dous centros educativos estableceron unha ponte de comunicación intercultural a través das ondas radiofónicas.
A primeira toma de contacto realizouse na semana inmediatamente seguinte ao período vacacional. Unha simple comunicación de correo electrónico serviu de documentación básica para a preparación do guión e para a planificación da emisión. Foi unha actividade práctica que contou coa implicación directa de dez alumnos e alumnas, cinco de cada centro educativo. Cos traballos previos xa feitos, entrou en acción o grupo que prepara semanalmente o Proxecto Neo.



Da biografía da alumna Rosario Barra Simpson, de 11 anos, que estuda 6º de Primaria no CPI Suárez Marquier, orixinaria de Namibia, ocupouse a súa colega Ádila Pereira Lopes, chegada a Burela desde a Illa de Santiago, en Cabo Verde. Pola súa parte, Lidiana de Pina (do IES Perdouro) informouse sobre a súa colega Emily Anne Otero Robinson, que chegou do Reino Unido á área metropolitana de Vigo e que agora participa no programa radiofónico "The Famous five" emitido desde o centro educativo do Rosal. Outro tanto fixo o alumno Yorel Ladra, que se mostrou admirado cando soubo que Ciara Milandré Van Wyk, de 14 anos e nacida en Namibia, é capaz de se expresar con fluidez en catro linguas (afrikaans, inglés, galego e español) e que, ademais, está comezando coa aprendizaxe do francés. A comunicación intercultural completouse coa participación de Nira Mateos Ambekar, nacida en Toledo, de pai europeo e nai asiática, coa caboverdiana Taísa Gonçalves; e da arxentina Sydney Rose Karszenbaum, de 15 anos, con Gerson Semedo, que chegou do arquipélago africano en 2017 e que leva só dous cursos no noso sistema educativo.
As "The Famous five" no estudio da radio educativa do CPI Suárez Marquier. Emily Anne, Rosario, Ciara, Nira e Sydney están acompañadas polas súas profesoras Lola (Orientación), María (Lingua Castelá) e Bea (Lingua Inglesa)

Xunto con Antón Castro, colaborador habitual do programa, están o compañeiro e as compañeiras que se estrearon
nas ondas con esta emisión: en primeira fila, Gerson Semedo; de pé, Taísa Gonçalves, Ádila Pereira e Lidiana de Pina.

Unha vez feito o traballo de produción, como é habitual, da realización do programa ocupouse a Masa Coral Modelo Burela dirixida tecnicamente por Matías Nicieza. A emisión foi conducida por Alejandra Alonso, coa colaboración de Antón Castro e Serxio Alonso. Fixeron entrevistas Noé Fernández, Cristian Gómez e Alba Geada.
Trío de locutores en acción: Serxio Alonso, Alejandra Alonso e Alba Geada durante a emisión do programa

13/01/20

O CINEMA DE MATÍAS NICIEZA NA INAUGURACIÓN DO CICLO "21 días co galego"


A curtametraxe "Instrucciones para empezar a hablar gallego" de Matías Nicieza, inspirada nun relato do mesmo título do libro Made in Galiza do escritor Séchu Sende, serviu de referencia na primeira xornada do ciclo 21 días co galego. Esta iniciativa da profesora Pilar Ponte Patiño no IES do Caramiñal celébrase desde 2013 e estendeuse a outros centros desde edición de 2019 a través da intervención da Secretaría Xeral de Política Lingüística.
Os 21 días co galego é unha intervención educativa inspirada nas propostas de dinamización lingüística feitas polo profesor José María Sánchez Carrión. Entre os pioneiros na aplicación para a revitalización dos usos do idioma galego figura o escritor Séchu Sende, autor do relato que serviu de base ao guión cinematográfico de Matías Nicieza.
Segundo aparece reflectido no blog da intervención educativa, "este é un programa que pretende aumentar e perfeccionar o emprego oral do galego, así como a reflexión persoal sobre a relación que cada quen ten co galego e co resto das linguas que coñece".
Na edición de 2020, alén do IES do Caramiñal, os centros participantes serán os seguintes:

– IES Afonso X O Sabio (Cambre)

– IES Antón Alonso Ríos (Tomiño)

– IES Ánxel Fole (Lugo)

– IES Arcebispo Xelmírez I (Santiago de Compostela)

– IES Eduardo Blanco Amor (Ourense)

– CPR Plurilingüe Fogar de Santa Margarida (A Coruña)

– IES Illa de Ons (Bueu)

– IES As Lagoas (Ourense)

– IES de Poio (Poio)

– IES de Vilalonga (Sanxenxo)

Esta é a curtametraxe dirixida por Matías Nieciza e protagonizada por actores e actrices da Mariña, algúns deles estudantes no IES Perdouro:


A comunidade educativa implicada nesta curtametraxe, recollendo tamén o sentir do director e do equipo técnico, queremos transmitir o agradecemento para todas as entidades implicadas no "21 días co galego" por contar co noso traballo.

09/01/20

PRESIDENTE DA REPÚBLICA DE CABO VERDE FELICITA O NATAL À COMUNIDADE IMPLICADA NO MODELO BURELA

Conforme o habitual após a visita a Burela realizada no mês de março de 2017, o Presidente da República de Cabo Verde e a sua esposa cumprimentaram no passado mês de dezembro a comunidade implicada na intervenção educativa Modelo Burela.

Com um quadro intitulado "Família", da autoria do pintor Kiki Lima na capa, o cartão de Natal inclui também um poema de Jorge Carlos de Almeida e Fonseca (Presidente da República).
Capa do cartão de natal. O título da pintura é "Família" e o seu autor é Kiki Lima


Kiki Lima (Euclides Eustáquio Lima)

Nascido na ilha de Santo Antão (1953), iniciou-se nas artes plásticas em 1969 e ingressou na Escola Superior de Belas Artes de Lisboa (1985) para cursar Desenho de Comunicação. A sua obra alcançou sucesso em numerosas exposições realizadas em vários países.
Poema de Jorge Carlos Fonseca

Jorge Carlos de Almeida e Fonseca

Para além de político, o 4º Presidente da República de Cabo Verde é jurista, professor universitário e reconhecido escritor. Como poeta figura em várias antologias literárias publicadas em Cabo Verde, Portugal, Brasil e Cuba e em diversas obras coletivas e de estudos literários. Em qualidade de ensaísta literário é conferencista sobre temas jurídicos, culturais, literários e políticos. É Doutor Honoris Causa pela Faculdade de Direito de Lisboa.

Votos de Feliz Natal e Próspero Ano Novo enviados polo Presidente da República e a Primeira Dama

Lígia Dias Fonseca

Nascida na cidade da Beira, em Moçambique, licenciou-se em Direito, pela Faculdade de Direito da Universidade de Lisboa (FDL). Trabalhou em Macau nas áreas de Assuntos Jurídicos e de Modernização Legislativa.
Desde 1991 exerceu a advocacia na cidade da Praia e foi a primeira Bastonária da Ordem dos Advogados de Cabo Verde, função para que foi eleita em 2001 e que exerceu até 2004.

Burela demanda justiça no caso Geovani

O estudante cabo-verdiano Luís Giovani foi barbaramente agredido a 21 de dezembro em Bragança, acabando por morrer 10 dias depois.

Segundo diversas fontes informativas, o jovem estudante de 21 anos tinha chegado a Portugal no mês de novembro para realizar o curso de Design de Jogos Digitais no Instituto Politécnico daquela cidade.

Entre os encontros de homenagem a Luís Giovani Rodrigues previstos para sábado, dia 11 de janeiro, um será realizado em Burela, a partir das 15:30 h, diante do Concelho da localidade.


Cartaz anunciador do Encontro Silencioso a celebrar em Burela
Formulário de assinaturas

Por iniciativa de Milton J. Monteiro, existe uma campanha destinada a pedir "celeridade e justiça no caso Geovani". Clique aqui para entrar no formulário.

07/01/20

EROSKI PARAÍSO RECALA DE NOVO NA MARIÑA

Despois do éxito colleitado en Compostela, Ferrol, Vigo, Lugo, O Barco de Valdeorras, Viveiro e Marín, recala de novo na Mariña Eroski Paraíso, o filme baseado na obra teatral de Chévere e protagonizado por Miguel de Lira, Patricia de Lorenzo e Cris Iglesias.



Despois do éxito como obra teatral, Eroski Paraíso deu o salto á grande pantalla da man dos directores Jorge Coira e Xesús Ron. O filme, unha produción de Chévere e Ollo Vivo, chegou en decembro aos cines galegos. As primeiras salas que o acolleron foron NUMAX (Santiago de Compostela), Duplex (Ferrol), Multicines Norte (Vigo), CODEX (Lugo), Teatro Lauro Olmo (O Barco de Valdeorras), Cines Viveiro (Viveiro) e Cines Seixo (Marín). Agora Eroski Paraíso tamén poderá verse en Cangas, A Coruña, Cee, A Rúa, As Pontes, Verín, A Pobra de Brollón, A Estrada e Ribadeo.

Na película nárrase a historia de Álex (Cris Iglesias), unha nova cineasta, que decide facer un filme sobre a historia dos seus pais. Eva (Patricia de Lorenzo) e Antonio (Miguel de Lira) coñecéronse na sala de festas Paraíso en 1989, casaron e tiveron unha filla. Agora están divorciados, levan anos sen verse e a antiga discoteca onde se coñeceron é un supermercado Eroski. O filme é o retrato dunha xeración que o tivo todo ao alcance da man pero que camiñou pola vida coma se recorrese o corredor dun supermercado, unha metáfora viva da transformación social que tivo lugar nos últimos 35 anos en España.

DO TEATRO AO CINEMA

Eroski Paraíso naceu como unha obra de teatro creada pola compañía Chévere (Premio Nacional de Teatro 2014) que, despois  dunha xira de varios anos por España e de máis de 30.000 espectadores, os directores Jorge Coira e Xesús Ron deciden converter en longametraxe.

O filme é unha comedia que explora a memoria colectiva, as voltas que dá a vida e a transformación das relacións nunha comunidade pequena. Baséase en historias reais que sucederon no Paraíso, unha famosa sala de festas de Muros que pechou en 1990 e que, ao cabo dos anos foi convertida nun supermercado Eroski. Un feito que, cambiando os homes, se repetiu en infinidade de lugares de España onde os cines, as salas de festa e outros espazos de socialización se volveron espazos de consumo. Esta é tamén unha historia de desarraigo: a historia de alguén que non parou en ningún sitio para volver ao mesmo punto de partida, coma se tivese estado parada no mesmo lugar mentres todo se transformaba ao seu redor.