MUDAMOS FRONTEIRAS POR PONTES: O CAMINHO DA GEIRA (de Braga a Compostela)

O programa radiofónico "Galiza Mais Perto" da Rádio Universitária do Minho (RUM), oferece um conteúdo de especial interesse: é uma conversa entre vários agentes galegos e portugueses a respeito do Caminho da Geira e dos Arrieiros, que conecta a cidade de Braga com Santiago de Compostela.

Contamos com as intervenções de José Manuel Almeida, Presidente da União de Freguesias de Caldelas, Sequeiros e Paranhos: Carlos da Barreira, da Associação Codeseda Viva; Henrique Malheiro, co-autor junto com o Carlos da "Guia do peregrino: Caminho de Santiago da Geira e dos Arrieiros"; e Pepe Balboa, concelheiro do Concello de Beariz.

Alberto Páz Félix, professor da Universidade do Minho e condutor do programa, no papel de anfitrião da viagem escolar do IES Perdouro entre Burela e Espinho celebrada no mês de junho de 2022. Na fotografia está acompanhado de Núria Ramos Cuba (estudante) e Samuel Silva (jornalista)

A expedição de Burela chega a Dume. José Manuel Almeida, um dos participantes no programa radiofónico, foi o guia da visita.

PALABRA E MEMORIA EN LUBIÁN (AS PORTELAS)

Situado nas Portelas, na comarca da Seabra, Lubián é un concello administrativamente pertencente a Zamora. Próximo á  Terra de Viana e e a Tras os Montes, os seus habitantes están repartidos entre Aciveiros, Os Chous, As Hedradas, Hedroso, Lubián e Padornelo. 

A primeira autoridade dese termo municipal leva a identidade da súa terra nos seus propios apelidos. Chámase Felipe Lubián Lubián (1952). Foi mestre na escola local, en Cataluña e entre 1978 e 1994 pasou a responsabilizarse da dirección do CRA Tuela Bibey. Posteriormente foi profesor de Matemáticas no IES Valverde de Lucerna da Seabra. Desde 2004 é correspondente da Real Academia Galega.

Por xentileza do alcalde, recollemos aquí a información sobre o uso escrito do idioma no cemiterio da localidade principal do concello. A grande novidade produciuse en 2006. O idioma falado en Lubián pasou tamén a ter presenza escrita en recordo de Felipe Lubián Álvarez (1925-2006). Seis anos despois  tamén foi usado para lembrar a memória de Lola Rubián Rodríguez (1930-2012) e en 2013 para o recordo de Vicente Fernández, a quen o seu alcalde define como "un veciño labrego, moi bo falador, amante da súa muller, dos seus fillos e dos seus netos".

Estes son os números que recollen resumidamente a información:

Freguesía

Total familias

Uso do galego

Data da 1ª

Inscricións de propiedade

Data de revisión

Autoría da revisión

LUBIÁN

80

2 (3%)

2006

0

03/07/23

Felipe Lubián

Lápidas de Felipe e Lola Lubián. A primeira foi colocada en 2006;
a segunda en 2012.

 

Lápida de Vicente Fernández Rodríguez, no cemiterio de Lubián.


RELACIONADOS: 

SAN TIRSO DE ABRES: https://modeloburela.blogspot.com/2020/08/xuntos-pra-sempre-en-san-tirso-de-abres.html

A REPORTAXE FOTOGRÁFICA DE SONIA E NATALIA

Sonia é de Letras e Natalia é de Números, Escadra e Cartabón... e Ferregachos. Ambas exercen a docencia no Instituto Perdouro, en Burela, e ambas consideran a escola como unha ferramenta ao servizo da comunidade e, polo tanto, estreitamente vinculada ao seu ámbito xeográfico de influencia.

Unha vez finalizado o curso académico -e impresa e presentada a revista escolar-, Sonia e Natalia combinaron para tomar un café tranquilamente e do café continuaron ao paseo. Foi entón cando decidiron visualizar o patrimonio literario do cemiterio de Lourenzá, situado á cabeza da lista daqueles en que destaca o uso escrito do noso idioma, o mesmo que as profesoras falan e transmiten ás xeracións máis novas.

Co traballo de campo metido na barriguiña dos seus teléfonos, miraron de novo as imaxes, prepararon unha rápida antoloxía e enviárona para esta base común que desde aqui poñemos a disposición do público, co obxectivo de facermos escola.

Moitísimas grazas!

Unha das fotografías realizadas por Natalia Irimia. Nela observamos o uso das palabras "fillos" e "netos", cada vez máis frecuentes (especialmente desde o período pandémico).

Nesta fotografía que nos enviou Sonia as palabras desconfinadas son tres: 

                         "muller", "fillos" e "netos". As persoas escolarizadas entre 1980 e 1990 

                          están agora asumindo responsabilidades na lembranza aos parentes falecidos.

                          O cambio social maniféstase tamén a través do uso do idioma.

 

O USO DA LINGUA EN VILARIÑO (CAMBADOS)

 A filóloga Marinha Area Falcón, colaboradora do Proxecto Equiling, da Universidade de Santiago, envíanos os resultados da súa visita de estudo ao cemiterio da parroquia de Vilariño, en Cambados. 

Nos 62 panteóns, hai un total de 353 lápidas. O idioma galego está presente en 7 delas. Estas corresponden a catro familias diferentes: nun panteón hai 3, noutro 2 e 1 en cada un dos restantes.

O uso do noso idioma é lixeiramente superior ao da media galega.

Este é o resumo da información:

Freguesía

Total familias

Uso do galego

Data da 1ª

Inscricións de propiedade

Data de revisión

Autoría da revisión

VILARIÑO

62

4 (6.45%)

En estudo

0

5/05/23

Marinha Area Falcón

Visións panorámicas do cemiterio de Vilariño en Cambados

Nesta ligazón está toda a información sobre o EQUILING GALICIA

MÁIS PALABRAS QUE NON LEVA O VENTO: O CASO da PONTE SAMPAIO

Ponte Sampaio foi concello e agora é freguesía do concello de Pontevedra: a única de Pontevedra que cae na ría de Vigo e a última da arquidiócese de Compostela en dirección ao sur.  Aproximadamente 1100 veciños e veciñas viven entre o núcleo -A Ponte- e as aldeas de Acevedo, Rañadoiro, O Vilar, A Canicouva e a metade de Cacheiro. 

As palabras que non leva o vento entraron no seu cemiterio en 2013. Foi por iniciativa de David Conde Lourido, que as colocou nunha plaquiña dedicada á súa avoa.

David, parabéns polo texto e pola decisión. Moitísimas grazas polo envío da referencia. Desde este momento contas co recoñecemento de Activista MB.

Freguesía

Total familias

Uso do galego

Data da 1ª

Inscricións de propiedade

Data de revisión

Autoría da revisión

PONTE SAMPAIO

209 (aprox.)

14

2013

0

11/06/23

David Conde

TESOUROS DO VALADOURO

Chámase Xosé Luís Fernández Rivera. É de Santa Cruz do Valadouro e traballa como veterinario en Lourenzá, onde participa na Asociación Patrimonio Laurentino.

Por iniciativa súa, o idioma galego -na versión escrita- entrou no cemiterio de Santa Cruz. Foi en 2007, nunha plaquiña dedicada a seu pai e a súa  mai.

Durante a inauguración da Exposición Palabra e Memoria na Escola de Arroxo, comprometeuse a facer unha actualización da información sobre o uso do noso idioma. Así o fixo e comprobou que as súas palabras estiveron en soidade durante dez anos. En 2017 foron acompañadas polas doutra familia.

Freguesía

Total familias

Uso do galego

Data da 1ª

Inscricións de propiedade

Data de revisión

Autoría da revisión

SANTA CRUZ

120 (aprox.)

2

2007

0

01/06/23

Xosé Luís F. Rivera

Cemiterio de Santa Cruz do Valadouro. A placa colocada no ano 2007
por Xosé Luís F. Rivera complementa a primeiro inscrición feita en honra de seus avós paternos. 

LEMBRANZA DE ADELINA FERNÁNDEZ GARCÍA (2016-2023)

Epitafio en recordo de Adelina Fernández García (1958-2016). Licenciada en Ciencias Químicas,
traballou na área de xestión administrativa do Hospital da Mariña. Por iniciativa súa, puxéronse en
idioma galego a rotulación interior e os menús.

Cúmprense sete anos (2016-2023) desde que Adelina Fernández García, activista da cultura galega, descanse para a eternidade no cemiterio de Morás. Por iniciativa da súa familia, en data de 28 de maio de 2016, entrou naquel recinto o idioma galego escrito e fíxoo cun fragmento do poema que Manuel Curros lle dedicou a Rosalía de Castro. 

Neste mesmo mes de maio de 2023, o filólogo Sergio Rivas Insua visitou o cemiterio de Morás e realizou unha visualización seguindo as indicacións do Modelo Burela. Sete anos despois, a inscrición de lembranza a Adelina aínda non se converteu en referente para outras novas. Temos claro que ese momento chegará.

Este é o panorama presente en Morás:

Freguesía

Total familias

Uso do galego

Data da 1ª

Inscricións de propiedade

Data de revisión

Autoría da revisión

MORÁS

44

1 (2 %)

2016

0

28/05/23

Sergio Rivas Insua

Esta é a información que lle dedicamos ao día seguinte de ser colocada a lápida (29/05/2016): clique aquí

Nos primeiros minutos deste vídeo aparece Adelina Fernández García explicando as iniciativas normalizadoras que realizou no Hospital da Mariña.

A LINGUA DO NENO CANTOR

Na estrada da Coruña, tomando á esquerda pouco depois do polígono do Tambre (a pouca distancia de Sigüeiro), está unha das freguesías do rural de Santiago de Compostela: Nemenzo, topónimo do gosto de Eduardo Pondal.

No adro da igrexa de Nemenzo descansa o Neno da Pedra, que tamén é coñecido como o Neno Cantor. De cariña redonda, con expresión de moita viveza e un leve sorriso picarón, tan ilustre rapaciño xa anda polos 830 anos, repartidos entre dous asentamentos: o primeiro na catedral de Santiago, onde o colocou o Mestre Mateo, e o segundo a aldea da Pedra -en Nemenzo- para onde foi levado pouco depois de 1600.

O pobre Neno da Pedra estaba triste porque todas as palabras que ouvía das súas numerosas visitas terminaban por fuxir co vento. Agora non esconde o sorriso; a tendencia mudou. As palabras do seu idioma están escritas sobre a pedra e non escapan. El mesmo é capaz de as ler, mesmo estando sentado na base do cruceiro.

Seis familias tomaron a batuta e marcan tendencia restauradora desde os panteóns do cemiterio local. Esta é a panorámica que o Modelo Burela documentou no mes de setembro do ano pasado:

Freguesía

Total familias

Uso do galego

Data da 1ª

Inscricións de propiedade

Data de revisión

Autoría da revisión

NEMENZO

120

6  (5 %)

En estudo

0

17/09/22

Modelo Burela

As inscricións funerarias do cemiterio de Nemenzo, situado no lugar da Pedra, en pleno adro da igrexa de Santa Cristina, mostran a tendencia emerxente do uso do idioma galego neste ámbito. 

PALABRA E MEMORIA NAS OIRAS (ALFOZ)

As Oiras é unha freguesía do concello de Alfoz. Está situada entre Figueiras (de Mondoñedo) e Lagoa, Adelán e O Pereiro, no mesmo termo municipal. Agora mesmo conta con pouco máis de 50 habitantes distribuídos en 15 aldeas diferentes.

O profesor Carlos Fraga Celeiro visitou o cemiterio e fixo a recollida de información seguindo as indicacións do Modelo Burela.

Estes son os resultados:

Freguesía

Total familias

Uso do galego

Data da 1ª

Inscricións de propiedade

Data de revisión

Autoría da revisión

AS OIRAS

64

5  (8 %)

En estudo

0

27/05/23

Carlos Fraga

                             Inscricións dedicadas a Xusta de Río e Manuel Carreiras. Están no cemiterio 

                             das Oiras, en Alfoz. A fotografía foi tomada por Carlos Fraga.

PALABRA E MEMORIA: Información de Parga e outras parroquias de Guitiriz

 

Identificación de propiedade dun dos panteóns do cemiterio parroquial 
de San Breixo (Guitiriz).

Este excelente epitafio está localizado no cemiterio parroquial de San Breixo (Guitiriz). Unha vez que mudou a tendencia, cada mes aparecen novas inscricións feitas en idioma galego. 

Con motivo do estudo realizado por Raúl Río nos Vilares, a iniciativa Modelo Burela realizou un traballo de visualización noutras parroquias do termo municipal de Guitiriz. Damos a coñecer agora ao público os resultados obtidos nas visitas a San Breixo, Parga e Tras-Parga.

Animamos a nosa audiencia a participar nesta tarefa colaborativa e reiteramos a nosa disposición para publicar os dados estatísticos doutros lugares.

Parroquia

Total familias

Uso do galego

Data da 1ª

Inscricións de propiedade

Data de revisión

Autoría da revisión

SAN BREIXO	69	2  (2'9%)		1	23/04/23	Modelo Burela
PARGA	214	9 (4%)			23/04/23	Modelo Burela
TRAS-PARGA	133	2 (1'5%)			23/04/23	Modelo Burela

Palabra e Memoria: Información das freguesías do termo municipal de Friol

 

 

Parroquia

Total familias

Uso do galego

Data da 1ª

Inscricións de propiedade

Data de revisión

Autoría da revisión

 

ANAFREITA	122	0			2019	XEMA
ANXERIZ	170	1			2019	AURORA
BRÁ	76	6			2019	AURORA
CARBALLO	98	5			2019	ESPIÑO
CARLÍN	40	0			2019	AURORA
COTÁ	62	0			2019	MAR E MARCELO
FRIOL	220	7			2019	LOLI
GUIMAREI	33	0			2019	CONCHA
GULDRIZ	26	0			2019	LOLI
LAMAS	34	0			2019	ANA HERMIDA
LEA	58	3		1	2019	ANA HERMIDA
MADELOS	28	0			2019	ANA HERMIDA
MIRAZ	153	0			2019	AURORA
NARLA	110	3			2019	CONCHA
NODAR (SAMEDE)	153	4			2019	LOLI
O PACIO	209	0			2019	ISABELLE
OUSÁ	394	2			2019	MAR E MARCELO
PRADO	0				2019	ANA CASTRO
RAMELLE	54	1		1	2019	ANA HERMIDA
ROCHA	53	0			2019	ANA HERMIDA
ROIMIL	97	1			2019	LOLI
SAN CIBRAO DE PREGACIÓN	39	1			2019	LOLI
SAN MARTIÑO DE CONDES	596	7			2019	ANA CASTRO
SANTALLA DE DEVESA	212	3			2019	MAR E MARCELO
SEIXÓN		2			2019	XEMA
SEOANE DA PREGACIÓN	176	2			2019	ISABELLE
SERÉN	34	4		1	2019	LOLI
SILVELA	63	0			2019	ESPIÑO
TRASMONTE	262	0			2019	AURORA
VILAFIZ	87	0			2019	LOLI
VILALVITE	168	1			2019	JESÚS
XIA	134	3		2	2019	LOLI